Julian Tuwim – poeta, który nauczył Polskę śmiać się, myśleć i czuć
Julian Tuwim (1894–1953) należy do grona najważniejszych poetów polskich XX wieku. Twórca niezwykle wszechstronny, jednocześnie liryczny, humorystyczny, błyskotliwy i głęboko humanistyczny. Jego życie i twórczość splatają się z burzliwą historią Polski – od młodopolskich nastrojów, przez dwudziestolecie międzywojenne, tragedię wojny, aż po powojenne odbudowywanie kultury.
Dziś znany jest zarówno jako wybitny poeta dorosłych, jak i mistrz literatury dziecięcej, której nadał zupełnie nową jakość.
Dzieciństwo i młodość
Julian Tuwim urodził się 13 września 1894 roku w Łodzi, w zasymilowanej rodzinie żydowskiej. Wychowywał się w wielokulturowym środowisku – polsko-żydowsko-niemieckim – które wywarło ogromny wpływ na jego wrażliwość.
Już jako nastolatek pisał wiersze, a jego talent szybko zwrócił uwagę środowiska literackiego. W czasie studiów w Warszawie związał się z grupą poetycką Skamander, którą współtworzył wraz z Lechoniem, Wierzyńskim, Iwaszkiewiczem i Słonimskim.
Skamander – nowy głos w literaturze
Tuwim i skamandryci proponowali literaturę nowoczesną, świeżą, odważną. Odrzucali patos i sztuczność Młodej Polski, zamiast tego wybierali:
-
język codzienny,
-
energię miasta,
-
humor i ironię,
-
fascynację zwykłym człowiekiem.
Tuwim wyróżniał się wśród nich wyjątkową muzycznością wierszy, żarliwością i niebywałą wyobraźnią językową.
Poezja dorosłych – od humoru do rozpaczy
W dwudziestoleciu międzywojennym Tuwim był jedną z najbardziej lubianych postaci w kulturze. Pisał zarówno teksty kabaretowe (dla Qui Pro Quo), jak i poważną lirykę.
Do najważniejszych utworów okresu międzywojennego należą m.in.:
-
„Rzecz czarnoleska”
-
„Wiersz o ptaku”
-
„Mieszkańcy” – słynna krytyka mieszczaństwa
-
„Do krytyków” – pełne gniewu wyzwanie rzucone wrogom poety
-
„Bal w Operze” – utwór o przerażającej sile satyry społecznej, zakazany przed wojną, opublikowany dopiero pośmiertnie
Tuwim bywał jednocześnie kpiarzem i moralistą, estetą i obserwatorem ludzkich słabostek.
Wojna i emigracja
Po wybuchu II wojny światowej, jako osoba pochodzenia żydowskiego i znana postać kultury, musiał opuścić kraj. Wędrował przez Rumunię, Francję, Portugalię aż do Stanów Zjednoczonych. Tam przeżył głęboką depresję i poczucie bezdomności.
Nie przestał jednak tworzyć. To w tym czasie powstał jeden z jego najpiękniejszych tekstów:
-
„Kwiaty polskie” – poemat emigracyjny pełen nostalgii, bólu i miłości do utraconej ojczyzny.
Utwór ten do dziś uważany jest za jedno z najważniejszych dzieł literatury polskiej XX wieku.
Po wojnie
Tuwim wrócił do Polski w 1946 roku. Część środowisk emigracyjnych uznała to za kontrowersyjne, jednak poeta tęsknił za krajem, językiem i kulturą, z których wyrastał.
Mimo słabego zdrowia intensywnie pracował jako tłumacz i eseista. Przekładał m.in. poetów rosyjskich oraz tworzył teksty o języku i kulturze, w których objawiał się jego nieprawdopodobny talent językoznawczy.
Zmarł 27 grudnia 1953 roku w Zakopanem.
Tuwim dla dzieci – klasyk absolutny
Choć był wielkim poetą dorosłych, największą sławę przyniosła mu literatura dziecięca. Uważał ją za poważną, szlachetną formę sztuki, której nie wolno traktować jako „gorszej”.
Do dziś dzieci wychowują się na jego utworach:
-
„Lokomotywa”
-
„Słoń Trąbalski”
-
„Ptasie radio”
-
„Pan Maluśkiewicz i wieloryb”
-
„O Grzesiu kłamczuchu i jego cioci”
Jego wiersze dla najmłodszych zachwycają rytmem, humorem i wspaniałą zabawą językiem.
Styl i znaczenie
Tuwim był mistrzem:
-
muzyki języka,
-
żywego rytmu,
-
metafor i skojarzeń,
-
obserwacji społecznych,
-
błyskotliwej ironii,
-
liryki pełnej czułości.
Zarówno w satyrze, jak i w lirykach, pozostał głęboko humanistyczny. Wierzył w wartość człowieka i jego zdolność do dobra mimo słabości.
Dlaczego wciąż jest nam potrzebny?
Ponieważ Tuwim:
-
uczy śmiechu, ale i wrażliwości,
-
pokazuje piękno codziennego języka,
-
przypomina o człowieczeństwie,
-
jest ponadczasowy – tak samo aktualny dziś, jak sto lat temu.
Zobacz piękny poemat lub cytaty Juliana Tuwima.